Overheid plaatst scholen in de vuurlinie in gevecht om beteugeling boekenprijzen - Het Financieele Dagblad

Overheid plaatst scholen in de vuurlinie in gevecht om beteugeling boekenprijzen - Het Financieele Dagblad

Overheid plaatst scholen in de vuurlinie in gevecht om beteugeling boekenprijzen
25 augustus 2008 | Het Financieele Dagblad
Door: Bouma H.;Haenen, H.W.M.M.

Hilda Bouma en Hein Haenen

Amsterdam

Sinds de overheid een 'big bang' in de distributie van schoolboeken voor vmbo, havo en vwo heeft aangekondigd, loeren middelbare scholen, boekhandelaren en uitgevers onrustig naar elkaar. Zij weten dat 'gratis schoolboeken' hun onderlinge verhoudingen ingrijpend kunnen gaan veranderen, maar niemand weet nog welke kansen en bedreigingen dat precies biedt.

De scholen krijgen vanaf volgend schooljaar euro316 per leerling om de boeken in te kopen, die zij gratis aan hun leerlingen moeten verstrekken. Veel schoolbesturen hikken aan tegen de openbare 'Europese' aanbesteding die daarvoor vereist is, en die ze later dit jaar al in moeten zetten. Zo'n procedure is omgeven door eisen en het risico van rechtszaken. De scholen hebben nog geen idee welke prijzen daaruit gaan rollen. Komen zij tekort aan het geld dat zij van de overheid krijgen? Of zouden zij voor minder dan euro316 per leerling kunnen inkopen, zodat er geld overblijft voor andere initiatieven?

De uitgevers zien het risico van druk op hun prijzen en hun omzet. Tot heden betaalden de ouders de rekening van wat de school als studiestof verplicht stelde, maar vanaf volgend jaar kiest de school de boeken en is zij ook degene die belang heeft bij de prijs. De scholen zouden wel eens zuiniger kunnen worden, boeken minder snel vervangen, meer digitale onderwijsmethoden gebruiken of zelf lesmateriaal samenstellen.

Aan de andere kant biedt openbare aanbesteding de grote uitgevers Noordhoff, Malmberg en de schoolboekentak van het NDC-concern (VBK Educatie en Thieme Meulenhoff), de mogelijkheid om zelf de distributie ter hand te nemen. Zo kunnen zij een flink stuk marge naar zich toe trekken en krijgen zij meer grip op de markt.

De schoolboekhandels hebben misschien nog wel de meeste reden om de aanbesteding te duchten. De groep kleine en regionale distributeurs is de afgelopen vijf jaar al flink uitgedund in een consolidatieslag en het is de vraag of zij nog wel mee kunnen in de wereld van openbare aanbesteding en van concurrerende offertes.

De grote twee, Van Dijk Educatie (ruim 50% marktaandeel) en Iddink (bijna 25%), zijn daar professioneel genoeg voor en de druk op de kleintjes biedt hun wellicht verdere expansieruimte. Maar daar staat het gevaar tegenover dat nieuwe concurrenten zich aandienen. De voorkeurspositie die hun huidige contacten en contracten geeft, is in een openbare aanbesteding niet meer vanzelfsprekend.

De overheid die deze revolutie ontketent, is erop uit de prijzen van schoolboeken te beteugelen. Die prijzen zijn in de eerste helft van dit decennium met 35% gestegen, zo bleek uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers in opdracht van het ministerie van Onderwijs. Die prijsstijging gaat twee maal zo hard als de koopkracht en wordt in de huishoudbeurs gevoeld. Voor het gezinsvriendelijke kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie alle reden om daar een rem op te zetten.

De overheid heeft de betaling van de boeken overgenomen van de ouders. Voor zichzelf heeft zij de kosten afgetopt op euro 316 per leerling of in totaal euro 284 mln per jaar, in volgende jaren slechts te corrigeren voor inflatie.

Het prijsrisico is verschoven naar de scholen. Die kijken volgens de laatste cijfers van de Consumentenbond aan tegen een gemiddelde prijs van euro 340 - een doorsnee van lagere tarieven voor het vmbo en hogere kosten voor een gymnasiumpakket. Zij zullen dus een slag moeten slaan om binnen het beschikbare budget uit te komen en een dubbelslag als zij er beter van willen worden.

Sceptici waarschuwen dat het zeer de vraag is of die scholen in staat zijn om de prijstrend te keren. De huidige marktstructuur biedt geen uitzicht op een overmaat aan concurrerende offertes en nieuwe toetreders uit binnen- of buitenland zijn niet in zicht.

Binnen de bestaande marktorde kunnen de scholen proberen hun inkoopmacht te verzilveren. Grote scholen met tienduizenden leerlingen kunnen dat zelf, kleinere scholen kunnen samen inkopen, of zich aansluiten bij een inkoopcombinatie. Op grotere inkoopvolumes kunnen de boekeninkopers, gemotiveerd door een direct financieel belang van hun scholen, ongetwijfeld prijsconcessies bedingen.

Behalve hard onderhandelen, kunnen de scholen ook hun koopgedrag aanpassen. Scholen die hun boekenfonds hadden uitbesteed kunnen voor eigen rekening de boeken inkopen, waarbij ze zelf distribueren of separaat een dienstverlener inhuren. Met de boeken in eigendom kunnen zij voordeel halen uit het later vervangen, en zij kunnen kiezen voor voordelige leermethoden.

De mogelijkheden zijn aanwezig, maar vooralsnog lijkt het benodigde zelfvertrouwen te ontbreken. De VO-raad, de koepel van alle scholen in het voortgezet onderwijs, denkt dat de overhead die door het aanbesteden ontstaat het prijsvoordeel teniet zal doen.

Dit is deel 1 van een drieluik over de openbare aanbesteding van schoolboeken in het voortgezet onderwijs.

De overheid heeft voor zichzelf de kosten afgetopt,

De overheid heeft voor zichzelf de kosten afgetopt,

het prijsrisico is verschoven naar

de scholen