Duurzaam inkopen dure grap voor belastingbetaler - Het Financieele Dagblad

Duurzaam inkopen dure grap voor belastingbetaler - Het Financieele Dagblad

Duurzaam inkopen dure grap voor belastingbetaler
9 september 2008 | Het Financieele Dagblad
Door: Groot, E.

Ed Groot

Vorige week maakten de ministeries van Binnenlandse Zaken en Vrom bekend dat vóór 2010 alle inkopen van het rijk 'duurzaam' zullen zijn. De lagere overheden doen massaal mee. De bewindslieden Guusje ter Horst en Jacqueline Cramer zijn trots dat dit beleid flink op stoom komt. De Nederlandse belastingbetaler heeft minder reden tot juichen. Een geweldige nieuwe bureaucratie is in wording en er dreigt een forse kostenstijging voor de jaarlijks circa euro 40 mrd die de overheid inkoopt.

Wie denkt dat het begrip 'duurzaam' alleen slaat op milieuvervuiling door bedrijven heeft het mis. 'Duurzaam' is verbreed tot een containerbegrip waaronder van alles valt. Bijvoorbeeld ook vakbondsvrijheid, kinderarbeid, vrouwendiscriminatie en 'respect voor lokale gemeenschappen'.

Verder moeten bedrijven niet denken dat ze zich kwalificeren als leverancier als ze zich keurig houden aan de internationale handelswetgeving of het arbeidsrecht. Nee, de ambitie van het kabinet is om 'fair trade' toe te passen in het inkoopbeleid en ook te kijken of bedrijven wel genoeg werknemers uit zwakke groepen in dienst nemen.

'Duurzaamheid' is een verzamelnaam geworden van de agenda's van buitenparlementaire actiegroepen en non-gouvernementele organisaties (ngo's). Maar hoe vang je dat in een samenhangend inkoopbeleid? Het moet gezegd dat de overheid de zaken grondig aanpakt. Voor maar liefst tachtig productgroepen worden sets van criteria ontwikkeld. De mores van de polder dicteren dat vervolgens voor elke set 'stakeholderbijeenkomsten' worden gehouden. Daar wordt vergaderd hoe zwaar wat moet wegen. Daarna volgen nog consultatierondes, juridische toetsingen en dan komt de procedure van vaststelling van de criteria.

Denk niet dat dit een eenmalige exercitie is. Om de paar jaar moet alles opnieuw. 'Criteriaontwikkeling is dynamisch', stelt de uitvoeringsorganisatie SenterNovem in een brochure, want de technologie verandert voortdurend en de maatschappelijke opvattingen over wat duurzaam is ook. De goede verstaander weet genoeg: hier wordt tot in lengte van jaren een werkgelegenheidsgarantie gegeven aan vele honderden ambtenaren van rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en de representanten van milieugroepen en ngo's voor de ontwikkelingshulp.

Een veiligheidsklep lijkt te zijn dat duurzaam inkopen niet 'substantieel duurder' mag zijn. Maar wat is 'substantieel'? Bekend is dat biologische producten zo'n 60% duurder zijn. Toch eist de overheid dat de catering ten minste voor 40% uit biologische producten bestaat, terwijl landelijk slechts 2% van de consumenten biologisch eet. Vooral bij het ministerie van Landbouw is dat raar. Over de grens wordt onze tuinbouw aangeprezen als wonder van technologie, energiezuinigheid en minimale inzet van bestrijdingsmiddelen. Maar voor het eigen ministerie zijn dezelfde producten niet goed genoeg.

De rol van de Tweede Kamer is dubieus. Er zijn wel kritische vragen, maar die leiden steeds tot verdere verfijningen in een toch al ondoorzichtig geheel. De hamvraag wordt niet gesteld: is het sop de kool wel waard? Weegt de inzet van zo veel ambtenaren en de extra rompslomp voor bedrijven wel op tegen de duurzaamheidswinst, wat dat ook verder mag zijn? Waarom wel altijd kosten-batenanalyses als er eenmalig een snelweg moet worden verbreed, maar niet voor dit soort megaprojecten die jaar in jaar uit veel geld gaan kosten?

Natuurlijk is milieubeleid belangrijk. Daarom zijn er strenge eisen. Als het parlement die niet streng genoeg vindt, moet het die maar aanscherpen. Dan weten industrie en landbouw waar ze aan toe zijn. Maar ga niet voor één sector een ondoorzichtig geheel van extra eisen opstapelen dat bedrijven blootstelt aan de willekeur van ambtenaren en de duurzaamheidslobby.

Ed Groot is redacteur van Het Financieele Dagblad. edgroot@fd.nl

'Duurzaamheid' is een verzamelnaam geworden van de agenda's van ngo's en actiegroepen